Politieke crisis in VS symptoom van groeiende ideologische oorlog

Alle nationale parken en andere federale instanties, zoals het Lincoln Memorial in Washington DC, zijn voor het publiek gesloten gedurende de sluiting van de federale overheid. (Foto: Scott Kirkwood/NPCA, CC)

Tijdens de debatten in het Amerikaanse Congres over het schuldenplafond en een tijdelijke begroting voor de federale overheid weken beide partijen geen duimbreed. Republikeins senator Ted Cruz protesteerde zelfs met een spreekmarathon van 21 uur tegen pogingen om in de precaire financiële situatie geld aan het haperende Obamacare toe te kennen.

Uit de commentaren van binnen- en buitenlandse media spreekt duidelijk dat er geen enkel begrip is voor een dergelijk harde inzet. Er wordt vooral geopperd dat de twee partijen hun verstand hebben verloren en dat men door kortzichtigheid het land en de eigen politieke positie zou vernietigen.

Ik deel de verontwaardiging, maar vrees dat de hoop op een terugkeer van de Amerikaanse politiek naar een soort politiek volgens het poldermodel misplaatst is. Uit die hoop spreekt een onderschatting van de diepte en de ernst van het politieke conflict in de VS. De samenloop van een aantal factoren drijft de twee partijen juist verder de loopgraven in.

Bij elke analyse van de Amerikaanse politiek valt mij op dat er in de media weinig begrip voor en interesse in de ideologische drijfveren van de Republikeinen is. Regelmatig wordt gemopperd dat de partij steeds rechtser, extremer of onredelijker wordt en daarmee de normale democratische processen saboteert. Dat is een erg oppervlakkige constatering.

Het is m.i. een terechte conclusie dat de Republikeinse partij ideologischer is geworden. De afwending van de gangbare compromissen in Washington komt echter ook voort uit de groeiende erkenning onder Republikeinen dat die gangbare praktijken steeds dieper doordrenkt raakten van de politieke corruptie. Op kosten van de belastingbetaler hebben politici van beide partijen zich decennia lang aan geld en macht verrijkt. Tijdens de afgelopen paar verkiezingen hebben Republikeinen zich ontdaan van flink wat politici die in veler ogen hun ziel aan de duivel hadden verkocht. De partij heeft onder president Bush ook een einde gemaakt aan de onderhandse koehandel over aanbesteding van lievelingsprojecten van individuele Congresleden.

Voor een belangrijk deel gaat het huidige conflict tussen Republikeinen en Democraten over dit probleem. Dat de senator Cruz de afgelopen week Obamacare inzet maakte van een hoog spel over financiën kan alleen worden begrepen als men inziet dat de ziektekostenwet Obamacare de belichaming en het toppunt van die oude praktijken is. De wet is een gigantisch veelkoppig monster dat bol staat van de corrupte deals en onwerkbare regelgeving. Republikeinen vrezen dat de wet, die op 1 januari van kracht moet worden en zonder enige Republikeinse inbreng of stem is goedgekeurd, het gezondheidssysteem van Amerika opblaast en het land in een hernieuwde economische crisis stort. Rapporten van talloze instanties wijzen op grove tekortkomingen die uitnodigen tot grootschalige fraude. Ook worden er nu al premiestijgingen variërend van 15 tot 500 procent voor consumenten bekendgemaakt, als direct gevolg van slecht doordachte wensen en eisen in Obamacare.

Ook de Democraten hebben zich ideologisch ingegraven. Als eerste echte sociaal-democratische president is president Obama er om ideologische reden van overtuigd dat een uitbreiding van de sociale welzijnsprogramma’s naar Europees model een morele verplichting is. Daarvoor is hij bereid een zeer hoge economische prijs te betalen en daarom biedt hij koppig tegenstand aan de oppositie die zijn program te duur vindt.

In een dergelijk ideologisch gechargeerd klimaat ligt een oplossing niet voor de hand. Op de korte termijn lijken wijzere koppen onder de Republikeinen een confrontatie te kunnen voorkomen, met name omdat men met Congresverkiezingen in 2014 een imagoverlies onder veel zwevende kiezers vreest. Maar op de lange termijn zal dit conflict zich enkel verscherpen, omdat het ten diepste gaat over onverenigbare visies van staatsinrichting, financiële haalbaarheid en sociaal welzijn.