Laat op nieuwjaarsdag stemde het Huis in met een fiscale wet waarmee de fiscale afgrond tenminste voorlopig wordt ontweken. De belastingtarieven voor inkomens onder 400.000 dollar gaan niet omhoog. Daarmee worden de ergste effecten van een automatische tariefverhoging ontweken, maar de overeenkomst is een dramatische flater voor de VS en onderstreept de politieke impasse waarin het land verkeert.
De hele ‘fiscale afgrond’ is een gedrocht dat in de zomer van 2011 is geschapen tijdens de bittere onderhandelingen over de nationale kredietlimiet. Als deel van de overeenkomst destijds spraken president Obama en de Republikeinse onderhandelaars af dat ze een politieke stok achter de deur zouden zetten om uiterlijk op 31 december 2012 serieus iets aan de staatsfinanciën te doen: de volgende dag zouden automatisch een aantal gigantische bezuinigingen, grotendeels op defensie ingaan. Zelfs Leon Panetta, de minister van defensie in het Obama-kabinet, liet weten dat zulke bezuinigingen het Pentagon zwaar zouden beschadigen. De redenering was dat de bezuinigingen, gepaard met het automatisch aflopen van een reeks tijdelijke belastingverlagingen, zo onheus waren, dat beide partijen gedwongen zouden worden een alternatief te vinden.
In wezen is er nu geen redelijk alternatief gevonden. Dat is gedeeltelijk het gevolg van de verkiezingsuitslag van afgelopen november en de daardoor verschoven machtsverhoudingen in het voordeel van de Democraten. Republikeinen waren ervan overtuigd dat Mitt Romney het Witte Huis zouden pakken en gokten er daarom op dat een Republikeinse president de hele zaak in januari 2013 met een pennestreek zou kunnen wegvegen. Maar met de herverkiezing van Barack Obama en de zetelwinst voor de Democraten in zowel de Senaat als het Huis van Afgevaardigden roken de president en zijn partij bloed. Met hun sterkere machtsbasis eisten zij een grotere buit in de onderhandelingen: een flinke tariefverhoging voor de rijken. Daarnaast wil de president ook in plaats van bezuinigingen op de begroting het liefste een nieuw stimuleringspakket.
Dat laatste heeft Obama (nog) niet gekregen. Hoewel de Republikeinen weinig macht hadden om voor het aantreden van een nieuw Congres op 3 januari veel tegengas te bieden, hebben de partijleiders in ieder geval de ergste aspecten van de fiscale afgrond kunnen voorkomen. Het inkomensniveau waar de verhoogde belastingtarieven voor zouden gaan gelden is ook naar 400.000 dollar omhooggeschroefd (450.000 dollar voor huishoudens met meerdere inkomens) een teken dat de Republikeinen wel degelijk hard hebben onderhandeld, want president Obama heeft weken lang vastgehouden aan een ondergrens van 250.000 dollar.
De uiteindelijke overeenkomst kan desondanks niet als een triomf worden gevierd. Ten eerste doet de wet niets aan de overheidsuitgaven. Er moet bezuinigd worden. Zelfs president Obama gaf in 2011 toe dat de huidige zorgprogramma’s niet te handhaven zijn, hoe hoog de belastingen ook worden. Belastingverhogingen alleen kunnen Washington niet redden van de fiscale catastrofe waar Amerika binnen enkele decennia op afstevent. Inzet van de Republikeinen is dan ook al jaren dat bij elke nieuwe fiscale overeenkomst de aandacht in eerste instantie naar bezuinigingen moeten gaan. De huidige overeenkomst zorgt volgens het Congressional Budget Office (CBO), vergelijkbaar met de Rekenkamer, zelfs voor
meer uitgaven.
Ten tweede worden de bezuinigingen op defensie nu voor twee maanden uitgesteld, zodat het Pentagon op geen enkele manier een begroting voor 2013 kan opstellen. Daarmee worden de strijdkrachten danig onthand, hetgeen wel degelijk gevolgen kan hebben voor de manier waarop Amerikaanse soldaten ook in het buitenland opereren.
Ten derde gaat nu een hele reeks belastingen omhoog, zonder dat daarvoor een overtuigende economische of fiscale reden bestaat. En omdat niet alleen de inkomstenbelasting, maar ook de loonbelasting omhooggaat, worden ook midden- en lagere inkomens geraakt, precies wat Democraten zeiden te willen voorkomen. Het is maar de vraag wat de impact op de economie zal zijn, maar een verhoogde belastingdruk voor alle inkomens (mensen die rond de 40.000 euro verdienen kunnen rekenen op ongeveer 750 euro extra belastingen).
Tenslotte staan we over twee maanden sowieso weer bij start, want nog voordat het Huis over de fiscale afgrond had gestemd had Amerika de kredietlimiet van 16 biljoen dollar bereikt. Het ministerie van Financiën kan nog twee maanden tijd rekken door allerlei boekhoudkundige trucjes toe te passen, maar op 1 maart is de Amerikaanse overheid officiëel failliet. Om die situatie te voorkomen moet Washington de kredietlimiet verder oprekken. Dat betekent een nieuwe ronde onderhandelingen en die zal zeker niet prettiger zijn dan de zojuist afgesloten onderhandelingen.
De hele vertoning is tragisch, omdat ze onderstreept hoe ideologisch de beide partijen van elkaar zijn verwijderd. De volslagen weigering van Democraten om concreet over bezuinigingen te onderhandelen – ondanks de erkenning van president Obama dat die moeten plaatsvinden – betekent dat de Amerikaanse politiek gevangen blijft in een vicieuze cirkel van partijpolitiek, die het land elke dag miljarden dollars kost. En het land met de dag dichterbij een echte financiële afgrond brengt.
Hoewel er zeker ook binnen de Republikeinse Partij stijfkoppen zijn die een beter alternatief in de weg hebben gestaan, ligt de verantwoordelijkheid voor de impasse bijna geheel bij de Democraten die de afgelopen vier jaar elke truc aangrijpen om de Republikeinen politiek buitenspel te zetten. Het meerendeel van de mediaberichten over Republikeins obstructionisme is gebaseerd op leugens en manoeuvres door de Democratische Senaatsvoorzitter Harry Reid. Reid weigert al jaren om Republikeinen amendementen te laten in te dienen, onder andere door over bepaalde voorstellen domweg nooit te debatteren of door zelf in één keer het maximaal toelaatbare aantal amendementen in te dienen.
Het bewijs dat Republikeinen welwillend zijn geweest is de stemming in het Huis van Afgevaardigden van nieuwjaarsdag. Republikeins voorzitter John Boehner brak een traditie binnen zijn partij van bijna twintig jaar door het voorstel uit de Senaat vrij voor stemming te laten gebeuren, ondanks de wetenschap dat de meerderheid van zijn eigen partij tegen het voorstel zou stemmen. Daarmee gaf hij Democraten de gelegenheid om het wetsvoorstel (met steun van een groepje Republikeinen) aan een meerderheid te helpen.
Maar laat er geen twijfel over bestaan dat het een keuze tussen twee kwaden was. Zelfs de minste van de twee kwaden berokkent Amerika vele miljarden dollar schade – per dag.