Obama's loopgravenoorlog om in 2014 Huis van Afgevaardigden te pakken

Nu Barack Obama daadwerkelijk aan zijn tweede ambtstermijn is begonnen, vragen de journalisten, analisten en politicologen zich -- het liefst voor een tv-camera -- af wat hij de komende vier jaar wil bereiken. Een aantal belangrijke beleidspunten zullen in de eerste paar maanden al veel aandacht opeisen, daaronder een poging om de vuurwapenwetten te verscherpen en het verhogen van de kredietlimiet (het 'schuldenplafond' of debt ceiling). Daarnaast wordt er ook geopperd dat Obama en zijn partij zullen proberen om de immigratiewetten sterk te hervormen.

Ondanks het feit dat de president een erg mager verkiezingsprogram had, waarin maar zeer weinig inhoudelijke beleidsvoorstellen werden besproken, is het duidelijk dat Obama de komende vier jaar ambitieuze plannen heeft. Het doorvoeren van vergaande vuurwapenbeperkingen is zo goed als onmogelijk, zowel in het licht van de bewoordingen van het tweede Amendement van de Amerikaanse Grondwet, maar ook gezien het brede draagvlak voor vrij wapenbezit in het meerendeel van de door Democraten bestuurde Congres-districten. Obama heeft dus zijn eigen partij niet achter zich voor de meest wijdreikende voorstellen.

Maar het grootste obstakel voor de president en zijn partij wordt gevormd door de Republikeinse oppositie die, ondanks zetelverlies afgelopen november, nog steeds de meerderheid in het Huis van Afgevaardigden hebben en ook in de Senaat gretig gebruik maken van allerlei parlementaire procedures om de plannen van de president te dwarsbomen of af te remmen. Democraten hebben dan ook laten weten dat zij het neutraliseren van die tegenstand als één van hun hoogste prioriteiten beschouwen.

Eenvoudig zal dat niet zijn, maar een aanval op twee fronten is intussen al ingezet. Ten eerste wil de Democratische voorzitter van de Senaat, Harry Reid, deze maand een stemming laten houden over het veranderen van een aantal parlementaire procedures, om Republikeinen zodoende een flink deel van de ammunitie te ontnemen. Het is maar de vraag of Reids voorstel het haalt, omdat de huidige regels de procedure die hij wil gebruiken om de regels te veranderen niet toestaan. Ook in de media zal het voorstel niet overal met gejuich worden aangenomen, omdat de Democraten tien jaar geleden, toen ze zelf in de minderheid waren, juist een principieel bezwaar maakten tegen het beknotten van de rechten van de oppositie.

Het tweede front is een electorale aanval om het Huis van Afgevaardigden in 2014 terug te pakken, zodat de president met steun van beide kamers van het Congres zijn beleid kan doorvoeren. Het online tijdschrift Politico gelooft niet dat dat een makkelijke opgave is. Maar de onlangs afgetreden senator Jon Kyl (R-Arizona) waarschuwde gisteren in het radioprogramma van conservatieve rechten-docent Hugh Hewitt dat hij de voortekenen van die strijd al ziet. De omvorming van Obama's campagne-organisatie Organizing for America tot een non-profit actiecomité (in wezen een terugkeer naar het originele doel van OFA) is volgens Kyl een teken dat de president al zijn kaarten wil zetten op een langdurige politieke en media-campagne om Huiszetels van de Republikeinen los te wrikken.

Compromissen kunnen we wel vergeten, zo Kyl. De president zal hardnekkig aan zijn positie vasthouden en op punt na punt weigeren aan de Republikeinen toe te geven. Dat er dan geen wetgeving plaatsvindt is minder belangrijk, omdat zijn hoofddoel is om Republikeinen keer op keer als onredelijke obstructionisten neer te zetten en zo hun media-image volledig te vernietigen. Als de Democraten dan in 2014 het Huis overnemen, kan hij in zijn laatste twee jaar met vrije hand zijn gang gaan.

Kyl tekende wel aan dat er een zwak punt in dit plan zit: de Senaat. In 2014 is het niet onmogelijk dat de Republikeinen juist de Senaat afpakken, omdat er volgens hem veel meer wankele Democratische zetels te verkiezen zijn dan Republikeinse. In dat geval behouden de Republikeinen nog de macht om de meest extreme aspecten van Obama's beleid te blokkeren.

Kyl is duidelijk een stuk pessimistischer dan Politico. Zelf geloof ik niet dat het de Democraten zal lukken om genoeg zetels van de Republikeinen af te pakken om deze strategie te doen slagen. In ieder geval kunnen we de komende twee jaar vooruitzien op een verlamde Amerikaanse regering. Beleid zal nauwelijks via het Congres kunnen worden ingevoerd, alleen mondjesmaat en herhaald via noodovereenkomsten tussen de twee partijen over fiscaal beleid. Daarnaast zal Obama zo veel mogelijk beleid per presidentieel decreet willen doorvoeren, hetgeen hem waarschijnlijk op veel tegenstand via rechtszaken zal komen te staan, want de twee partijen verschillen danig van mening over hoeveel macht de president heeft om eigenhandig regelgeving door te voeren, zonder controle of toezicht van het Congres.

Als de Republikeinen in 2014 vasthouden aan tenminste één van de twee kamers van het Congres zal president Obama in 2017 het Witte Huis verlaten met een land in danig verval. Een verlamde federale regering zal zeer onevenwichtig beleid kunnen voeren en dus niet daadkrachtig kunnen optreden in de economische en fiscale crises waarin Amerika nog steeds verkeert. En dan praten we nog niet eens over andere, nog niet te voorspellen crises, met name in het Midden Oosten. Obama's insteek om geen prijs te stellen op compromissen met de Republikeinen verzekert hem in mijn ogen in ieder geval van de reputatie als één van de meest arrogante presidenten sinds FDR, die in de jaren 30 eveneens een ambitieus sociaal-democratisch beleid voerde.

Met deze situatie in het vooruitzicht kan de wereld rekenen op een flinke afbouw van Amerika's leidende rol in de internationale diplomatie. Of we daarmee blij moeten zijn is een aparte vraag, want welke partijen zullen zich in dat vacuüm naar voren dringen?