Waarom Republikeinen de nieuwe opperrechter blokkeren

Enkele weken na de dood van de conservatieve opperrechter Antonin Scalia vorige maand heeft president Obama de voorzitter van het appèlhof in Washington, D.C. voorgedragen om de zetel van Scalia aan het Hooggerechtshof over te nemen. De media berichten dat de man in kwestie, de 63-jarige Merrick Garland, een gematigde en zeer gerespecteerde jurist is en bij lange na geen extreem-linkse activist. Er is dan ook weinig begrip voor de herhaalde aankondigingen van Republikeinen in de Senaat dat rechter Garland niet kan rekenen op bevestiging in zijn ambt door de Senaat, of zelfs maar dat de Senaat hoorzittingen zal houden over zijn benoeming.

De harde houding van de Republikeinen is echter volledig verklaarbaar en de aantijgingen van Democraten dat de Republikeinen hun grondwettelijke plicht verzaken door Garland niet te bevestigen is onzin. De reden die Mitch McConnell, de fractievoorzitter van de Republikeinen in de Senaat, en andere vooraanstaande Republikeinen aanvoeren voor het weigeren hoorzittingen over de benoeming te houden is echter het verkeerde argument en zal de doorsnee-Amerikaan bevreemden.

McConnell hamert erop dat het een goede traditie is geen nieuwe opperrechters te benoemen in het laatste jaar van een president om zo de kiezer de kans te geven aan de stembus de richting van het Hooggerechtshof mee te helpen bestemmen. Ik denk dat de partij veel directer mag zeggen dat rechter Merrick Garland niet geschikt is om benoemd te worden.

De voorstelling dat Garland gematigd is (zie bijvoorbeeld dit artikel van Lincoln Caplan in The New Yorker), is namelijk flink bezijden de waarheid. Hoewel hij ongetwijfeld een fijne en collegiale vent is, is zijn houding ten opzicht van de Grondwet grofweg die van de moderne radicale stroming in de Amerikaanse rechten, namelijk dat de Grondwet kan betekenen wat elke individuele rechter meent dat ze betekent, zoals Kevin D. Williamson schrijft op de website van National Review. Deze stroming, die van de zogenaamde “Levende Grondwet”, doet sinds de jaren zeventig flink opgeld aan Amerikaanse rechtenfaculteiten en is sindsdien gaandweg ook invloedrijk geworden binnen de gerechtshoven van het land. Het is een anti-rationele theorie waartegen wijlen rechter Scalia zijn gehele carrière vocht. Immers, als de tekst van een wet niet betekent wat er staat, dan heeft de samenleving geen gevestigde spelregels meer en valt ze ten prooi aan de willekeur van de rechters.

Dankzij de Levende Grondwet is het Hooggerechtshof en de jurisprudentie in de Verenigde Staten de afgelopen veertig jaar flink in de richting van linkse en sociaal-democratische politieke standpunten opgeschoven - ofschoon rechtspraak in principe apolitiek zou moeten zijn. Ondanks het gekrakeel van linkse opiniejournalisten dat het hof door steeds rechtsere opperrechters zoals Scalia zou worden gedomineerd, vallen veel van de ideologisch gekleurde zaken regelmatig in het voordeel van linkse politieke groepen uit. Daaronder vallen met name zaken over zog. sociaal beleid, zoals abortus en homorechten: zowel het recht op abortus als het homohuwelijk zijn in de VS ingevoerd via een dictaat van een linkse meerderheid aan het Hooggerechtshof en niet via wetswijzigingen in het Congres. Daarmee scoort Amerika een flink aantal anti-democratische strafpunten in vergelijking met andere Westerse landen die zulke zaken wel via de parlementaire weg hebben geregeld. Dat er in de VS over zulke onderwerpen een extra bittere maatschappelijke onrust bestaat mag dan ook niet verwonderen.

De voorstelling dat rechter Garland “gematigder” zou zijn dan andere linkse juristen is een fabeltje. Ongetwijfeld heeft hij zich als vooraanstaand rechter minder nadrukkelijk geuit over zaken op het ideologische wensenlijstje van progressief Amerika dan wellicht andere Amerikaanse juristen, maar er bestaan in de Amerikaanse politiek – en daarmee ook in de rechterlijke macht – slechts twee ideologische standpunten: progressief/links en conservatief/liberaal. (Het Engelse woord liberal betekent in de VS tegenwoordig verwarrend genoeg links-progressief.) Die binaire dynamiek wordt binnen een juridische context nog eens versterkt, omdat appèlhoven in wezen alleen “ja” of “nee” zeggen: óf de aanklager wint, óf de gedaagde. In constitutionele zaken betekent dat meestal dat de overheid of één van haar instanties tegenover een burger, bedrijf of maatschappelijke groep staat. De recente geschiedenis leert dat opperrechters op heel voorspelbare wijze hun besluit hetzij in het voordeel, hetzij in het nadeel van de regerende partij maken.

Mitch McConnell en de Republikeinen zouden er goed aan doen duidelijk te maken dat Garland ongeschikt is voor het Hooggerechtshof, omdat hij niet voldoet aan de belangrijkste eis voor dat ambt: onpartijdigheid. De Levende Grondwet staat immers op zwaar gespannen voet met dat juridische principe. De kans dat Obama een constitutioneel trouwe rechter benoemt is nihil en dus mag gerust worden aangenomen dat de Senaat voor november geen stappen zal willen ondernemen over het bevestigen van door president Obama benoemde rechters. En dat is hun goed recht, want de Grondwet eist alleen maar dat de Senaat de president zijn mening meedeelt over de geschiktheid van een kandidaat. Die plicht is intussen voldoende vervuld en de discussie over Garland mag genoeglijk worden afgesloten.